• 15-03-2019

​Хусусий мулк

​Хусусий мулк

Хусусий мулк - якка тартибдаги тадбиркорларга ўзларининг манфаатларига эгалик қилувчи ва ўз эгасига фойда келтирадиган мулк. Ўзбекистон Республикасининг "Хусусий мулкка эгалик қилиш тўғрисида" ги Қонуни (7-модда), "Хусусий мулкни хусусий мулкка эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш ҳуқуқи" кўрсатилади. Шу билан бирга, мол-мулкнинг хусусий мулки ва қиймати чекланмаслиги таъкидланади.

Хусусий мулк - айрим кишилар ёки хонадонлар ихтиёридаги мулк; бозор иқтисодиётида хилмахил мулклар орасида этакчи мулк шакли. Хусусий мулк субъекти унга эгалик қиладиган кишилар, айрим шахслар ва хонадон аҳли ҳисобга олинади.

Хусусий мулк мулкнинг энг қудратли шакли, бундан бир неча минг йиллар илгари, қабила, уруғаймоклар жамоа мулкидан ўсиб чиққан. Жамоа мулки айрим кишилар қўлига ўтиб, Хусусий мулкка айланган. Хусусий мулк анъанавий ва бозор тизимида асосий мулк ҳисобланган. Режали иқтисодий тизими эълон қилинганидек хусусий мулкни йўқотиб, давлат мулкини ўрнатган. Истеъмолга хизмат қилувчи мулк, шу жумладан, уй-рўзғор буюмлари шахсий мулкдир. Режали тизимдан бозор иқтисодиётига қайтганда, Хусусий мулк янгидан тикланади. Бунга қуйидаги йўл билан эришилади: 1) давлат мулки Хусусий мулкка айлантирилади; 2) уз маблаги хисобидан хусусий мулкни яратишга рухсат берилади; 3) хусусий мулкни сотишдан жамоа (колхоз) мулкидан чиқиб кетади; 4) шахсий мулки ҳисобга олинган томорқали ва хонадон молмулкига хусусий мулкчилик мақоми берилади; 5) Хусусий мулкдан чет элдан кириб келади, мавжуд мулкий тизимга қўшилади.

Шахсий мулк - бу фуқаролар мулки бўлиб, уларнинг шахсий ёки оилавий эҳтиёжини қондиришга хизмат қилади. Ушбу мулк шакли асосан шахснинг ёки унинг нефт аъзолари томонидан кўпаяди ва ривож топади.

Фуқаронинг шахсий мулки асосан уларнинг ижтимоий ишлаб чиқаришда иштирок этиши, ўз даромадларини ҳисобга олган ҳолда меҳнат даромади ҳисобига вужудига келади ва кўпаяди. Бозор иқтисодиёти шароитида шахсий мулк актсияларидан келадиган дивиденд , банк фоизлари, хусусий бизнес даромади каби янги манбаларга асосланади.